Mkate huu haumchoshi mtu wala kumfanya ajisikie mzito,” alisema Tony Mulando. “Ni rahisi kwa mwili.”

Tony ametengeneza mikate kwa unga wa ngano kwa miaka 20 huko Eldoret. Sasa anatumia mtama kutengeneza mkate.

Tony alisema unga wa ngano umeleta shida. Karibu unga wote wa ngano unaotumiwa Kenya huletwa kutoka nje. Wakulima wa hapa wanapata hasara kwa sababu ya magonjwa kama kitu cha mimea. Dawa pekee ya kuua ugonjwa huo imeondolewa.

Tony pia alisema watu wengi hawapati ugonjwa wa kisukari kwa kula unga huo. Utafiti wa mwaka 2020 ulionyesha kuwa unga wa ngano uliosafishwa huongeza sukari mwilini, huongeza uzito, na husababisha ugonjwa wa kisukari. Unga huo huingia mwilini haraka sana.

Mtama hauna shida hizo. Unamea vizuri nchini Kenya. Husaidia mwili na hukaa tumboni kwa muda. Husaidia kupunguza sukari kwenye damu.

Tony alisema alianza kujaribu mtama kwa sababu alitaka mkate bora.

“Kupika ni sanaa,” alisema Tony. “Unalazimika kujifunza kila mara.”

Mtama hauna ‘gluten’. Hafanya unga kuwa ngumu kukanda. Ili unga ushikane vizuri, huongeza kidogo unga wa ngano.

“Nimejaribu pia unga wa mihogo,” alisema Tony. “Unaleta utamu unayovutia watu . Nimekuwa nikiweka mbegu za simsim pia kwa lishe bora.”

Alisema watu wa Magharibi mwa Kenya tayari wanathamini mtama. Sasa wanapenda zaidi kwa sababu ya hofu ya kisukari.

Sio watu wengi wanaonunua mkate huo. Pakiti ya kilo mbili ya unga wa mtama hugharimu Sh350. Unga wa ngano hugharimu Sh180 hadi Sh200. Unga wa mahindi hugharimu Sh100 hadi Sh130.

“Ni ghali kwa sababu hajapitia mashine nyingi,” alisema Tony. “Wengi husaga kwa mikono au mashine ndogo, na hiyo huongeza gharama.”

Alisema kuchanganya mtama na unga wa muhogo au wa ngano huongeza gharama zaidi.

“Watu hawajaanza kuagiza kwa wingi,” alisema Tony. “Sasa ni mwezi wa Mei, nina mteja mmoja kwa mwezi wa Juni. Lakini si rahisi kupata agizo nyingi.”

Mtama una faida nyingi kiafya. Utafiti wa mwaka 2021 ulionyesha kuwa unasaidia kushusha kiwango cha sukari kwenye damu. Pia una nyuzinyuzi, magnesiamu, kalsiamu, na chuma.

“Unawafaa watoto pia, hasa wanapoanza kula chakula kigumu,” alisema Tony. “Wazazi wengine huagiza mkate huo kwa ajili ya watoto wao wadogo.”

Mtama aina ya finger una kalsiamu mara 10 zaidi kuliko mchele au ngano, kwa mujibu wa utafiti wa mwaka 2016.

“Hapa Kenya tunatumia unga wa ngano kwa kila kitu — chapati, mandazi, keki, na buns,” alisema Tony. “Ndiyo maana tunapaswa kuanza kutumia nafaka nyingine.”